Bespreken

Drie soorten vragen: letterlijk, interpretatief, evaluatief

Til het boekengesprek naar een hoger niveau met drie soorten vragen die samen laten zien of leerlingen een boek écht doorgronden.

groep 6-8 20-30 minuten

Achtergrond

Deze werkvorm is gebaseerd op Question-Answer Relationships (QAR), een raamwerk dat leesonderzoeker Taffy Raphael in 1986 ontwikkelde om leerlingen te leren waar het antwoord op een vraag eigenlijk vandaan komt. Raphael onderscheidt 'Right There' (het antwoord staat letterlijk in de tekst), 'Think and Search' en 'Author and Me' (je moet delen van de tekst combineren met wat je zelf weet) en 'On My Own' (het antwoord komt vooral uit jouw eigen kennis en mening) — in de klas vaak vereenvoudigd tot de drieslag letterlijk, interpretatief en evaluatief, een indeling die ook teruggaat op klassieke leesbegrip-taxonomieën. Dit werkt goed omdat het leerlingen leert dat 'begrijpend lezen' meer is dan feitjes ophalen: een letterlijke vraag toetst of je de tekst hebt gevolgd, een interpretatieve vraag toetst of je tussen de regels door kunt lezen (motieven, gevoelens, oorzaak-gevolg), en een evaluatieve vraag toetst of je een eigen, onderbouwd oordeel kunt vormen over wat je hebt gelezen. Door leerlingen zelf vragen van elk niveau te laten bedenken — in plaats van ze alleen te laten beantwoorden — worden ze zich bewust van het verschil, en dat vertaalt zich naar betere leesbegripvragen die ze zichzelf tijdens het lezen stellen. Voor een boekengesprek is dit ook een goede structuur voor de begeleider: begin met een paar letterlijke vragen om iedereen 'in het boek' te krijgen, bouw op naar interpretatie, en sluit af met evaluatie.

Zo doe je het

1Leg de drie niveaus uit met een kort, gedeeld voorbeeld: een letterlijke vraag ('wie...', 'wat gebeurde er...'), een interpretatieve vraag ('waarom denk je dat...', 'wat voelde het personage toen...') en een evaluatieve vraag ('vind je dat... terecht was?', 'wat zou jij gedaan hebben?').
2Laat leerlingen in tweetallen bij een net gelezen hoofdstuk zelf één vraag van elk niveau bedenken en die ook alvast zelf beantwoorden op het werkblad.
3Laat tweetallen hun vragen (niet hun antwoorden) uitwisselen met een ander tweetal, die de vragen beantwoorden zonder de originele antwoorden te zien.
4Bespreek klassikaal: welke vragen waren het lastigst om te beantwoorden en waarom — vaak blijkt de interpretatieve vraag de meeste discussie op te leveren.
5Gebruik de evaluatieve vragen als afsluiting van het boekengesprek: dit zijn de vragen zonder één 'goed' antwoord, waarmee je het gesprek open kunt houden.

Voorbeelden

—Bij 'De brief voor de koning' (Tonke Dragt): letterlijk — 'welke opdracht krijgt Tiuri van de ridder in de kapel?'; interpretatief — 'waarom besluit Tiuri zijn ridderslag op te geven om die opdracht uit te voeren?'; evaluatief — 'vind jij dat Tiuri de juiste keuze maakte? Waarom (niet)?'
—Bij 'De GVR' (Roald Dahl): letterlijk — 'wat drinkt de Grote Vriendelijke Reus in plaats van gewoon eten?'; interpretatief — 'waarom voelt de GVR zich anders dan de andere reuzen?'; evaluatief — 'zou jij, net als Sophie, de GVR vertrouwen? Waarom (niet)?'
—Bij 'Wonder' (R.J. Palacio): letterlijk — 'in welke groep komt Auggie voor het eerst op een gewone school?'; interpretatief — 'waarom vinden sommige klasgenoten het moeilijk om normaal tegen Auggie te doen?'; evaluatief — 'wat had jij anders gedaan als klasgenoot van Auggie, en waarom?'

Waarom dit werkt

Hoe meet je begrijpend lezen eigenlijk?

Drie niveaus van tekstbegrip, en waarom open vragen dieper begrip meten dan multiplechoice-toetsen.

Werkblad

Boekgesprek in drie niveaus

Bedenk bij het hoofdstuk dat je net las één vraag per niveau, en beantwoord die meteen zelf.

Letterlijke vraag (het antwoord staat gewoon in de tekst)

bijv. wie, wat, waar, wanneer

Antwoord op je letterlijke vraag

Interpretatieve vraag (je moet tussen de regels door lezen)

bijv. waarom, hoe voelde..., wat was de reden dat...

Antwoord op je interpretatieve vraag

gebruik bewijs uit de tekst om je antwoord te onderbouwen

Evaluatieve vraag (er is geen enkel goed antwoord)

bijv. vind je dat..., wat zou jij doen als...

Antwoord op je evaluatieve vraag

geef ook een reden voor je mening

Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm

Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.

Inloggen

Nog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.

Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?