Bespreken
Drie soorten vragen: letterlijk, interpretatief, evaluatief
Til het boekengesprek naar een hoger niveau met drie soorten vragen die samen laten zien of leerlingen een boek écht doorgronden.
Achtergrond
Deze werkvorm leert leerlingen dat niet elke vraag over een tekst op dezelfde manier wordt beantwoord. Hij bouwt voort op Question-Answer Relationships (QAR), een raamwerk dat leerlingen leert waar een antwoord vandaan komt: 'in het boek' (het staat er letterlijk, of je moet stukken combineren) of 'in je hoofd' (je combineert de tekst met wat je zelf weet, of je antwoordt vanuit je eigen kennis en mening). In de klas wordt dat vaak vereenvoudigd tot drie niveaus: letterlijk, interpretatief (tussen de regels lezen) en evaluatief (een eigen, onderbouwd oordeel). ReadWriteThink en AdLit beschrijven hoe leerlingen niet alleen vragen beantwoorden, maar ook zelf vragen van elk soort bedenken, waardoor ze zich bewust worden van het verschil en zichzelf tijdens het lezen betere vragen stellen. Voor een boekgesprek geeft het ook de begeleider houvast: begin met een paar letterlijke vragen om iedereen 'in het boek' te krijgen, bouw op naar interpretatie en sluit af met evaluatie. Let op dat letterlijke vragen niet de boventoon voeren, want dan wordt het gesprek een overhoring.
Vooraf: Maak een poster met de drie soorten en voorbeeldvragen, kies een fragment om mee voor te doen en kopieer vragenkaarten (ongeveer 20 minuten).
Zo doe je het
- 1Leerkracht legt de drie soorten uit met een poster: letterlijk ('Het staat er gewoon'), interpretatief ('Je moet tussen de regels lezen'), evaluatief ('Wat vind jij ervan, en waarom?').
- 2Leerkracht leest een kort fragment voor en stelt van elk soort één vraag; klassikaal bepalen leerlingen bij elke vraag: waar vind je het antwoord?
- 3Leerlingen lezen in tweetallen een hoofdstuk of fragment uit hun boek.
- 4Elk tweetal bedenkt één letterlijke, één interpretatieve en één evaluatieve vraag en schrijft die op een vragenkaart, met het antwoord op de achterkant.
- 5Tweetallen wisselen hun vragenkaart (zonder antwoorden) met een ander tweetal en beantwoorden elkaars vragen.
- 6De tweetallen vergelijken de antwoorden: bij letterlijke vragen moet het antwoord hetzelfde zijn, bij evaluatieve vragen mag het verschillen.
- 7Klassikaal: welke vragen waren het lastigst en waarom? Welke leverden de meeste discussie op?
- 8Sluit af met een paar evaluatieve vragen als open boekgesprek.
Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken
- “Letterlijk: Wie …? Wat gebeurde er toen …? Waar …?
- “Interpretatief: Waarom denk je dat … dat deed?
- “Interpretatief: Hoe voelde … zich op dat moment? Waaraan zie je dat?
- “Evaluatief: Vind jij dat … de juiste keuze maakte? Waarom wel of niet?
- “Evaluatief: Wat zou jij gedaan hebben?
- “Waar vind je het antwoord op deze vraag: in het boek, in je hoofd, of allebei?
Voorbeelden
- —Groep 6, 26 leerlingen, 30 minuten bij De GVR (Roald Dahl): letterlijk 'Wie neemt Sophie mee uit het weeshuis?'; interpretatief 'Waarom is de GVR anders dan de andere reuzen?'; evaluatief 'Zou jij de GVR vertrouwen als je Sophie was?'. Bij de evaluatieve vraag zijn de antwoorden verdeeld en ontstaat een levendig gesprek.
- —Groep 8, 29 leerlingen, 30 minuten bij De brief voor de koning (Tonke Dragt): een tweetal bedenkt 'Aan wie moet Tiuri de brief brengen?' (letterlijk), 'Waarom kiest Tiuri voor de opdracht en niet voor zijn ridderslag?' (interpretatief) en 'Was dat een goede keuze?' (evaluatief). Het andere tweetal merkt: 'Bij de laatste vraag hebben we allebei gelijk.'
Benodigdheden
- Poster met vraagsoorten
- Vragenkaarten
- Leesboeken of fragment
Tip: Gebruik de evaluatieve vragen als afsluiting van een boekgesprek; daar zit vaak het beste gesprek.
Let op
- Leerlingen bedenken alleen letterlijke vragen omdat die het makkelijkst zijn; geef zinsstarters voor de andere twee soorten.
- Interpretatieve en evaluatieve vragen worden afgerekend als 'fout'; vraag naar onderbouwing in plaats van één goed antwoord.
Makkelijker of moeilijker: Makkelijker: alleen 'staat in het boek' en 'zit in je hoofd' onderscheiden. Moeilijker: de vier QAR-soorten gebruiken (Right There, Think and Search, Author and Me, On My Own) en vragen laten sorteren.
Bronnen
Deze werkvorm wordt op meerdere plekken beschreven; wij zetten ze hier samen in eigen woorden.
Werkblad
Boekgesprek in drie niveaus
Bedenk bij het hoofdstuk dat je net las één vraag per niveau, en beantwoord die meteen zelf.
Letterlijke vraag (het antwoord staat gewoon in de tekst)
bijv. wie, wat, waar, wanneer
Antwoord op je letterlijke vraag
Interpretatieve vraag (je moet tussen de regels door lezen)
bijv. waarom, hoe voelde..., wat was de reden dat...
Antwoord op je interpretatieve vraag
gebruik bewijs uit de tekst om je antwoord te onderbouwen
Evaluatieve vraag (er is geen enkel goed antwoord)
bijv. vind je dat..., wat zou jij doen als...
Antwoord op je evaluatieve vraag
geef ook een reden voor je mening
Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm
Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.
InloggenNog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?