Lezen
Verhaalkaart: de bouwstenen van een verhaal
Eén overzichtelijk schema waarmee leerlingen élk verhaal binnen tien minuten helemaal doorgronden.
Achtergrond
Een verhaalkaart (in het Engels 'story map') is een grafisch schema waarop leerlingen de bouwstenen van een verhaal apart invullen: hoofdpersonen, plaats en tijd, probleem en oplossing, en bij uitgebreidere versies ook begin, midden en eind. Leesonderzoekscentra en leesorganisaties zoals het Iowa Reading Research Center en Reading Is Fundamental bieden zulke kaarten aan om begrijpend lezen van verhalen te versterken. Het werkt omdat de meeste verhalen een vergelijkbare opbouw hebben; wie die structuur leert herkennen, kan nieuwe verhalen makkelijker volgen, onthouden en navertellen. Leerlingen moeten daarbij zelf details uit de tekst zoeken bij elke bouwsteen, wat ze dwingt om gericht te lezen. De kaart past bij leerdoelen als 'personages, setting en belangrijke gebeurtenissen beschrijven met details uit de tekst'. Begin samen met een bekend verhaal en laat leerlingen pas daarna zelfstandig werken. Voor jonge kinderen kun je tekenen in plaats van schrijven.
Vooraf: Kopieer verhaalkaarten (of gebruik een gratis sjabloon) en kies een kort, bekend verhaal voor de gezamenlijke oefenronde (ongeveer 15 minuten).
Zo doe je het
- 1Leerkracht kiest een verhaal dat de klas kent (een sprookje of het voorleesboek) en tekent een lege verhaalkaart op het bord met vakken: hoofdpersonen, plaats en tijd, probleem, belangrijke gebeurtenissen, oplossing.
- 2Leerkracht denkt hardop bij het eerste vak: 'Wie is de belangrijkste persoon? Hoe weet ik dat? Over wie gaat het steeds?'
- 3Klassikaal vullen leerlingen samen de andere vakken in; de leerkracht vraagt steeds: 'Waar in het verhaal staat dat?'
- 4Leerlingen krijgen een lege kaart en vullen die in tweetallen in bij een kort verhaal dat net is voorgelezen.
- 5Tweetallen vergelijken hun kaart met een ander tweetal en bespreken verschillen.
- 6Leerlingen vullen de kaart alleen in bij hun eigen leesboek, tijdens of na het lezen.
- 7Met de ingevulde kaart vertellen leerlingen het verhaal in een minuut na aan een maatje.
- 8Hang een paar kaarten op als voorbeeld of gebruik ze als voorbereiding op een boekpresentatie.
Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken
- “Wie is de hoofdpersoon, en waaraan merk je dat?
- “Waar en wanneer speelt het verhaal zich af?
- “Wat is het probleem? Wanneer begint het?
- “Wat gebeurt er om het probleem op te lossen?
- “Hoe loopt het af? Is het probleem opgelost?
- “Waar in het verhaal staat dat? Lees het stukje voor.
- “Vertel het verhaal in een minuut na met je kaart.
Voorbeelden
- —Groep 4, 24 leerlingen, 25 minuten met Roodkapje: plaats/tijd 'een bos en het huisje van oma, lang geleden'; personages 'Roodkapje, wolf, oma, jager'; probleem 'de wolf wil Roodkapje en oma opeten en doet zich voor als oma'; oplossing 'de jager bevrijdt Roodkapje en oma'. Kinderen tekenen in elk vak een plaatje en schrijven één woord.
- —Groep 7, 28 leerlingen, 30 minuten: leerlingen vullen de kaart in bij hun eigen leesboek. Een leerling merkt bij 'oplossing': 'Het probleem is eigenlijk niet opgelost, het is alleen anders geworden.' De leerkracht bespreekt met de klas dat niet elk verhaal een 'nette' oplossing heeft.
Benodigdheden
- Verhaalkaart (werkblad)
- Voorleesboek of kort verhaal
- Bord
Tip: Laat de ingevulde kaart altijd gebruiken voor iets: navertellen, een boekpresentatie of een flaptekst; dan voelt het niet als invulwerk.
Let op
- Leerlingen schrijven het hele verhaal over in de vakken; laat ze kernwoorden gebruiken.
- Te snel zelfstandig laten werken; doe het eerst minstens één keer samen voor.
- Het probleem verwarren met een willekeurige gebeurtenis; vraag: 'Waar draait het hele verhaal om?'
Makkelijker of moeilijker: Makkelijker: alleen begin, midden en eind, met tekeningen. Moeilijker: vakken toevoegen voor thema of voor hoe de hoofdpersoon verandert.
Bronnen
Deze werkvorm wordt op meerdere plekken beschreven; wij zetten ze hier samen in eigen woorden.
Werkblad
Mijn verhaalkaart
Vul de kaart in over het boek dat je aan het lezen bent. Gebruik korte zinnen of steekwoorden.
1. Titel en auteur van het boek
2. Waar en wanneer speelt het verhaal zich af?
bijv. een klein dorpje, lang geleden / een school, nu
3. Wie zijn de belangrijkste personages?
noem er minstens twee en schrijf erbij wat voor type ze zijn
4. Wat is het probleem of de spanning in het verhaal?
5. Welke twee of drie gebeurtenissen zijn het belangrijkst voor het verhaal?
6. Hoe wordt het probleem opgelost?
7. In één zin: waar gaat dit boek eigenlijk over?
vat titel, personage, probleem en oplossing samen in één zin
Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm
Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.
InloggenNog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?