Lezen

Stellingen vooraf: de anticipatiegids

Met een paar prikkelende stellingen vóór het lezen weten leerlingen waar ze op moeten letten en lezen ze nieuwsgieriger.

groep 5-8 20-30 min

Achtergrond

Een anticipatiegids (anticipation guide) is een lijstje van vier tot zeven stellingen over het onderwerp of de thema's van een tekst. Vóór het lezen geven leerlingen aan of ze het ermee eens of oneens zijn en waarom; tijdens of na het lezen kijken ze opnieuw: is mijn mening veranderd, en welk stuk uit de tekst zorgde daarvoor? ReadWriteThink gebruikt het in groep 5-8 als manier om 'een leesdoel te stellen' en laat de leerkracht de eerste stelling eerst hardop denkend voordoen. Edutopia beschrijft hoe leraren stellingen bewust discutabel maken, zodat leerlingen hun voorkennis en ideeën moeten verwoorden. Het werkt omdat leerlingen een eigen standpunt hebben ingenomen en dus willen weten of het boek hen gelijk geeft. De kunst zit in de stellingen: geen feitjes die gewoon goed of fout zijn, maar uitspraken waarover je echt kunt twijfelen.

Vooraf: Tekst lezen en vier tot zes discutabele stellingen formuleren: ongeveer 20 minuten.

Zo doe je het

1Leerkracht leest de tekst vooraf en schrijft vier tot zes stellingen over de belangrijkste ideeën of thema's, waarover leerlingen echt van mening kunnen verschillen.
2Leerkracht deelt het blad uit met drie kolommen: 'eens/oneens vóór het lezen', 'eens/oneens na het lezen', 'wat in de tekst veranderde (of bevestigde) mijn mening?'
3Leerkracht doet de eerste stelling hardop denkend voor: 'Ik ben het eens, omdat ik zelf eens …'
4Leerlingen vullen alleen de eerste kolom in en schrijven bij minstens twee stellingen een reden.
5In tweetallen of groepjes van vier bespreken leerlingen hun keuzes: 'Wie is het oneens? Waarom?'
6Leerlingen lezen de tekst (of de leerkracht leest voor); ze zetten een plakbriefje of streepje bij stukken die over een stelling gaan.
7Na het lezen vullen leerlingen de tweede en derde kolom in.
8Klassikaal nabespreken: 'Bij welke stelling veranderde jouw mening? Welk stuk uit de tekst zorgde daarvoor?'

Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken

“Ben je het eens of oneens? Waarom?
“Wie denkt er anders over? Overtuig de ander met één argument.
“Welk stuk uit de tekst gaat over deze stelling? Lees het eens voor.
“Is je mening veranderd na het lezen? Wat zorgde daarvoor?
“Welke stelling vond je het moeilijkst om te kiezen?

Voorbeelden

—Groep 5, 25 leerlingen, 25 min, prentenboek over vriendschap: stellingen zijn onder andere 'Een echte vriend is het altijd met je eens' en 'Je kunt bevriend zijn met iemand die heel anders is dan jij'. Vooraf is de klas verdeeld over de tweede stelling; na het voorlezen is bijna iedereen het eens, en een leerling wijst de bladzijde aan waarop de twee hoofdpersonen elkaar helpen.
—Groep 7, 27 leerlingen, 30 min, informatieve tekst over plastic in zee: stellingen als 'Als jij je afval opruimt, maakt dat voor de zee geen verschil'. Leerlingen noteren voor het lezen hun mening, lezen in tweetallen en vullen na afloop in welk cijfer of feit hun mening veranderde.
—Groep 8, 26 leerlingen, 25 min, eerste hoofdstukken van een klassikaal leesboek over een oorlogssituatie: stellingen over moed en gehoorzamen. De gids komt aan het eind van het boek terug, zodat leerlingen zien hoe hun mening in het hele boek is veranderd.

Benodigdheden

werkblad met stellingen en drie kolommen
de tekst of het boek
plakbriefjes

Tip: Laat leerlingen bij de start fysiek kiezen door naar de 'eens'- of 'oneens'-kant van het lokaal te lopen; dat maakt het meteen levendig.

Let op

Stellingen die gewoon feitjes zijn ('Egels houden een winterslaap'): dan valt er niets te bespreken. Maak ze discutabel.
De gids na het lezen vergeten: juist het terugkijken laat leerlingen zien wat de tekst met hun denken deed.
Alleen eens/oneens zonder reden: vraag altijd om een 'omdat'.

Makkelijker of moeilijker: Geef zwakkere lezers minder stellingen en lees ze samen voor; laat sterke lezers zelf een extra stelling bedenken voor een klasgenoot.

Bronnen

Deze werkvorm wordt op meerdere plekken beschreven; wij zetten ze hier samen in eigen woorden.

Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm

Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.

Inloggen

Nog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.

Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?