Direct naar de inhoud

Lezen

De spanningsboog: het verhaal als berg beklimmen

Eén tekening van een berg maakt meteen zichtbaar waar de spanning in een verhaal op- en afloopt.

groep 5-8 25-35 minuten

Achtergrond

De spanningsboog als verhaalberg ('story mountain') is een visuele manier om te laten zien hoe een verhaal is opgebouwd: je klimt omhoog terwijl het spannender wordt, bereikt de top op het hoogtepunt en daalt af naar het einde. De berg is een vereenvoudiging van klassieke modellen van verhaalopbouw, zoals de piramide van Freytag met inleiding, stijgende actie, climax, dalende actie en ontknoping. In het Britse en Australische basisonderwijs is het een veelgebruikt hulpmiddel, zowel om verhalen te analyseren als om eigen verhalen te plannen. Bronnen verschillen in het aantal stappen (vaak vijf, soms meer), maar de kern is steeds hetzelfde: spanning wordt opgebouwd en is niet willekeurig. Een bron waarschuwt dat niet elk verhaal netjes deze vorm volgt en dat de termen lastig kunnen zijn; bespreek dus ook verhalen die anders in elkaar zitten. Omdat de berg een duidelijke vorm heeft, kun je hem goed op het bord laten 'groeien' tijdens een gesprek.

Vooraf: Kies een kort, bekend verhaal en schrijf de belangrijkste gebeurtenissen op losse briefjes (15 minuten). Kopieer een lege berg per leerling.

Zo doe je het

  1. 1Leerkracht tekent een berg op het bord met vijf punten: beginsituatie, aanleiding (het probleem begint), oplopende spanning, hoogtepunt, ontknoping/einde.
  2. 2Leerkracht vertelt of leest een bekend verhaal voor (bijvoorbeeld een sprookje).
  3. 3Klassikaal plakken leerlingen gebeurtenissen op briefjes op de juiste plek van de berg; de leerkracht vraagt steeds: 'Wordt het hier spannender of minder spannend?'
  4. 4Leerlingen beargumenteren in tweetallen wat het hoogtepunt is: 'Dit is het spannendste moment, omdat …'
  5. 5Een paar tweetallen delen hun keuze; bespreek verschillen.
  6. 6Leerlingen tekenen alleen een eigen berg en vullen die in met gebeurtenissen uit hun leesboek (of het voorleesboek).
  7. 7Leerkracht laat zien dat sommige boeken meerdere kleinere pieken hebben vóór het echte hoogtepunt, of een open einde.
  8. 8Optioneel: leerlingen gebruiken een lege berg om een eigen kort verhaal te plannen.

Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken

  • “Hoe begint het verhaal? Wie en wat leren we kennen?
  • “Wanneer gaat er iets mis of verandert er iets?
  • “Wat maakt het steeds spannender?
  • “Wat is het spannendste moment, en waarom juist dat?
  • “Hoe loopt het af? Is alles opgelost?
  • “Heeft jouw boek één top of meerdere pieken?

Voorbeelden

  • —Groep 5, 26 leerlingen, 30 minuten met Roodkapje: beginsituatie 'Roodkapje moet naar oma'; aanleiding 'ze komt de wolf tegen'; oplopende spanning 'de wolf gaat vooruit en doet zich voor als oma, Roodkapje merkt dat er iets niet klopt'; hoogtepunt 'de wolf valt Roodkapje aan'; ontknoping 'de jager redt hen'. Een leerling: 'Het spannendst is als ze vraagt waarom oma zulke grote tanden heeft, want dan weet je dat het gaat gebeuren.'
  • —Groep 8, 29 leerlingen, 35 minuten: leerlingen tekenen de berg bij hun leesboek. Een leerling met een avonturenboek tekent drie kleine toppen vóór de grote top: 'Steeds een hindernis, en elke keer iets hoger.' De leerkracht laat dat voorbeeld aan de klas zien.

Benodigdheden

  • Bord
  • Briefjes
  • Werkblad met lege berg

Tip: Laat de berg op het bord groeien tijdens het voorlezen van een nieuw boek; zo zien leerlingen de spanning live opbouwen.

Let op

  • Leerlingen denken dat elk verhaal precies vijf stappen heeft; laat ook afwijkende verhalen zien.
  • Het hoogtepunt wordt verward met het einde; vraag: 'Is dit het spannendste moment, of het moment waarop het weer rustig wordt?'

Makkelijker of moeilijker: Makkelijker: drie punten (begin, spannendste moment, einde) en tekeningen. Moeilijker: meerdere pieken aangeven, of de spanningsboog van twee boeken vergelijken.

Werkblad

Mijn spanningsboog

Vul bij elk deel van de berg in wat er in het verhaal gebeurt. Begin onderaan links en eindig onderaan rechts.

1. Beginsituatie — hoe begint het verhaal, wie/waar/wanneer?

2. Aanleiding — welke gebeurtenis brengt het verhaal op gang?

het moment waarop het 'gewone leven' verandert

3. Oplopende spanning — welke gebeurtenissen maken het steeds spannender?

noem er twee of drie, in de juiste volgorde

4. Hoogtepunt — wat is het meest spannende of beslissende moment?

5. Aflopende spanning — wat gebeurt er direct na het hoogtepunt?

6. Ontknoping/einde — hoe eindigt het verhaal?

Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm

Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.

Inloggen

Nog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.

Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?