Direct naar de inhoud

Bespreken

Socratische kring over een boek

Eén grote, open vraag uit het boek grondig uitdiepen, zonder dat de juf of meester het antwoord al klaar heeft.

groep 6-8 45-60 min

Achtergrond

In een socratische kring (socratisch seminar) bespreken leerlingen samen één open vraag die uit een boek voortkomt, in een kring waarin ze op elkaar reageren in plaats van via de leerkracht. Lerarenopleidingen en onderwijsorganisaties beschrijven dezelfde kern: leerlingen bereiden zich voor door de tekst te lezen en hun gedachten te noteren, de leerkracht stelt een openingsvraag zonder één goed antwoord en begeleidt daarna vooral het proces. Het werkt omdat leerlingen leren hun mening te onderbouwen met voorbeelden uit het boek, door te vragen bij elkaar en een ander standpunt serieus te nemen. Bronnen raden aan vragen te vermijden die met ja of nee af te doen zijn en jonge leerlingen te helpen met zinsstarters. Een eensluidende conclusie is niet het doel; het gesprek zelf is de opbrengst.

Vooraf: Kies een passage met een echt dilemma, formuleer één openingsvraag en een paar vervolgvragen, maak kaartjes met zinsstarters en hang de gespreksregels op. Reken op 30 minuten.

Zo doe je het

  1. 1Leerkracht kiest uit het boek een moment met een dilemma en formuleert één open vraag, bijvoorbeeld 'Mag je liegen om een vriend te beschermen?'
  2. 2Leerlingen lezen (of herlezen) het betreffende stuk en schrijven of tekenen alleen hun eerste antwoord, met een voorbeeld uit het boek of hun eigen leven.
  3. 3Leerkracht zet de stoelen in één kring en hangt de gespreksregels op: 'We praten tegen elkaar, niet tegen de juf. Je reageert eerst op de vorige spreker.'
  4. 4Leerkracht stelt de openingsvraag en gaat aan de rand van de kring zitten.
  5. 5Leerlingen delen om de beurt hun antwoord; klasgenoten stellen verhelderende vragen ('Wat bedoel je met …?', 'Waar in het boek zie je dat?').
  6. 6Leerkracht grijpt alleen in met een doorvraag of om stille leerlingen uit te nodigen, en noteert kernwoorden op het bord.
  7. 7Halverwege kan de leerkracht een vervolgvraag stellen die het gesprek verdiept.
  8. 8Afsluiting: leerlingen schrijven één zin: 'Ik denk nu … omdat …', en een paar leerlingen vertellen of hun mening veranderde.

Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken

  • “Wat bedoel je precies met …?
  • “Waar in het boek zie je dat?
  • “Ik ben het eens/oneens met … omdat …
  • “Wie denkt hier anders over?
  • “Kun je een voorbeeld geven?
  • “Is iemand van mening veranderd? Door welk argument?

Voorbeelden

  • —Groep 6, 26 leerlingen, 45 min, na een voorleesboek waarin een kind een vriend dekt: openingsvraag 'Mag je liegen om een vriend te beschermen?' Een leerling zegt 'Ja, vrienden gaan voor'; een ander antwoordt 'Maar in het boek wordt het daardoor juist erger, op bladzijde 40 zie je dat.' Op het bord komen woorden als 'trouw' en 'eerlijkheid'.
  • —Groep 8, in twee rondes: eerst praat de helft van de klas in een binnenkring, de andere helft let op wie doorvraagt; daarna wisselen ze.
  • —Groep 6, kortere versie (25 min) bij een prentenboek: de vraag 'Is het erg om anders te zijn?' met zinsstarters op kaartjes in het midden van de kring.

Benodigdheden

  • het boek of de passage
  • stoelen in een kring
  • kaartjes met zinsstarters
  • bord voor kernwoorden

Tip: De leerkracht bewaakt alleen het proces en geeft geen eigen mening; dat houdt het gesprek echt open.

Let op

  • De leerkracht geeft (onbedoeld) het goede antwoord; houd je eigen mening voor je en vraag door.
  • Een paar leerlingen domineren; nodig stillere leerlingen expliciet uit of laat iedereen eerst zijn opgeschreven antwoord voorlezen.
  • De vraag is te feitelijk; test hem vooraf: kun je er redelijkerwijs verschillend over denken?

Makkelijker of moeilijker: Makkelijker: begin met een prentenboek, gebruik zinsstarters en houd het bij 20 minuten. Moeilijker: laat leerlingen zelf openingsvragen formuleren en laat een buitenkring het gesprek observeren en feedback geven.

Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm

Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.

Inloggen

Nog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.

Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?