Bespreken
Filosofeerkring bij een prentenboek
Geen goed of fout antwoord, wel een echte grote vraag — de klas denkt hardop samen na, met het boek als vertrekpunt.
Achtergrond
Deze werkvorm is gebaseerd op Philosophy for Children (P4C), een aanpak die in de jaren zeventig is gestart door filosoof Matthew Lipman en die in het Verenigd Koninkrijk wordt verspreid door de organisatie Thoughtful (voorheen SAPERE). Kenmerkend is de 'community of inquiry' (onderzoeksgemeenschap): de groep onderzoekt samen een vraag in plaats van een les te krijgen, en de vraag komt van de kinderen zelf. Een verhaal, prentenboek of ander materiaal dient als 'stimulus'; daarna bedenken kinderen vragen, kiezen ze er samen één, en volgt het gesprek. Het werkt goed met kinderboeken, omdat verhalen grote thema's als eerlijkheid, angst, vriendschap en anders-zijn laagdrempelig aansnijden. De leerkracht begeleidt het denken met vervolgvragen, maar geeft geen eigen antwoord.
Vooraf: Kies een prentenboek met een open thema, lees het zelf twee keer en bedenk een paar vervolgvragen. Reken op 20 minuten.
Zo doe je het
- 1Leerkracht leest het prentenboek of verhaal voor zonder het meteen te bespreken en laat een korte stilte vallen.
- 2Leerlingen delen in tweetallen wat hen opviel, verwarde of verbaasde.
- 3Tweetallen bedenken samen één 'grote vraag' bij het verhaal: een vraag waarover je kunt blijven nadenken.
- 4Leerkracht schrijft alle vragen op het bord zonder ze te beoordelen; de klas stemt (bijvoorbeeld met twee stemmen per kind) op de vraag waar ze het meest over willen nadenken.
- 5In een kring opent de vragensteller het gesprek: 'Waarom vonden jullie dit een interessante vraag?'
- 6Leerlingen reageren op elkaar; de leerkracht vraagt door ('Waarom denk je dat?', 'Wie denkt er anders over?', 'Kun je een voorbeeld geven?') zonder eigen mening.
- 7Leerkracht vat halverwege kort samen welke standpunten er zijn.
- 8Afsluiting: ieder kind zegt in één zin wat het nu denkt, en of zijn mening tijdens het gesprek veranderde.
Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken
- “Wat viel je op aan dit verhaal?
- “Welke vraag zou je de hele dag kunnen blijven bespreken?
- “Waarom denk je dat?
- “Kun je een voorbeeld geven?
- “Wie denkt er anders over, en waarom?
- “Is iemand van gedachten veranderd? Door welk argument?
Voorbeelden
- —Groep 3-4, 25 leerlingen, 30 min, bij 'Klein Blauw en Klein Geel' van Leo Lionni: tweetallen bedenken vragen als 'Ben je nog jezelf als je verandert?' en 'Waarom herkenden de ouders hen niet?' De klas kiest de eerste; een kind zegt 'Je blijft jezelf, want je hart blijft hetzelfde', een ander 'Nee, want je ziet er anders uit.'
- —Groep 5, bij 'Kikker en het vogeltje' van Max Velthuijs: de gekozen vraag is 'Wat is doodgaan?' De leerkracht houdt het gesprek veilig en vraagt door op wat de dieren in het boek doen.
- —Groep 6, bij een prentenboek over een dier dat anders is dan de rest: de klas kiest 'Moet je erbij willen horen?' en het gesprek gaat over vrienden en clubs op het schoolplein.
Benodigdheden
- prentenboek of kort verhaal
- bord voor vragen
- stoelen in een kring
- eventueel stemstickers
Tip: Een denkstilte na het voorlezen is geen verloren tijd: juist daarin ontstaan de beste vragen.
Let op
- De leerkracht kiest zelf de vraag; laat de kinderen stemmen, ook als hun vraag anders is dan jij verwachtte.
- Kinderen praten alleen tegen de leerkracht; vraag 'Reageer op …' en kijk zelf naar de grond als je niet aangesproken wilt worden.
- Bij gevoelige thema's (dood, uitsluiting) kan het persoonlijk worden; houd het gesprek bij het verhaal en spreek vooraf af dat niemand iets hoeft te delen.
Makkelijker of moeilijker: Makkelijker: geef twee of drie vragen om uit te kiezen en houd het gesprek op 15 minuten. Moeilijker: laat leerlingen zelf onderscheid maken tussen vragen die je kunt opzoeken en vragen waarover je moet nadenken, en laat een leerling het gesprek leiden.
Bronnen
Deze werkvorm wordt op meerdere plekken beschreven; wij zetten ze hier samen in eigen woorden.
Werkblad
Mijn filosofeerblaadje
Gebruik dit blaadje om je eigen vraag en gedachten vast te leggen voordat en tijdens de kring.
Wat viel mij op aan het verhaal?
Mijn eigen grote vraag bij het verhaal
Wat denk ik zelf over de gekozen klassenvraag?
Een argument van een klasgenoot dat mij aan het denken zette
Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm
Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.
InloggenNog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?