Direct naar de inhoud

Bespreken

Literatuurkring met vaste rollen

Elk kind krijgt een eigen taak in het boekgesprek, dus niemand kan achteroverleunen.

groep 6-8 30-40 min per bijeenkomst

Achtergrond

Een literatuurkring ('literature circle') is een klein groepje leerlingen dat hetzelfde boek leest en daar regelmatig zelfstandig over praat. De aanpak is vooral bekend geworden door Harvey Daniels, die werkte met rollen: een gespreksleider die vragen bedenkt, een samenvatter, een verbinder die links legt met het eigen leven of andere boeken, een woordspeurder, een illustrator en soms een citatenzoeker. Elke leerling bereidt zijn rol voor en brengt die in tijdens het gesprek, zodat niemand kan achteroverleunen. ReadWriteThink beschrijft hoe de leerkracht de rollen eerst zelf voordoet, bijvoorbeeld als gespreksleider, voordat de groepen zelfstandig verder gaan. Daniels en andere bronnen benadrukken dat de rollen een tijdelijke steiger zijn: zodra groepen goed op gang komen, kan het gesprek natuurlijker verlopen zonder rolkaarten. Leerlingen kiezen bij voorkeur zelf het boek, en de rollen rouleren zodat iedereen elke taak een keer doet. Het werkt omdat leerlingen verantwoordelijkheid krijgen voor het gesprek en elkaar nodig hebben.

Vooraf: Zorg voor 4-5 exemplaren per titel (bijvoorbeeld via de bibliotheek), maak rolkaarten en een leesplanning per groep (ongeveer een uur bij de eerste keer). Kies een kort verhaal om de rollen mee voor te doen.

Zo doe je het

  1. 1Leerkracht biedt vier tot zes titels aan en laat leerlingen een eerste en tweede keus maken; vorm groepjes van 4-5 per boek.
  2. 2Leerkracht introduceert de rollen met rolkaarten en doet in een klassikaal gesprek over een voorgelezen verhaal zelf de gespreksleider voor.
  3. 3Groepjes spreken af tot welke bladzijde ze lezen vóór de volgende bijeenkomst.
  4. 4Elke leerling leest alleen het afgesproken stuk en bereidt zijn rol voor op de rolkaart (bijvoorbeeld twee open vragen, een samenvatting, een moeilijk woord, een verbinding).
  5. 5In de bijeenkomst opent de gespreksleider met een open vraag: 'Wat vonden jullie van dit stuk?'
  6. 6Om de beurt brengen de leerlingen hun rol in; de anderen reageren erop.
  7. 7De gespreksleider bewaakt dat iedereen aan bod komt en sluit af met: 'Wat lezen we voor de volgende keer?'
  8. 8Leerkracht loopt rond, luistert en geeft per groepje één compliment of tip over het gesprek.
  9. 9Bij de volgende bijeenkomst rouleren de rollen; na een paar rondes mogen groepen zonder kaarten praten.

Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken

  • “Gespreksleider: wat vonden jullie het belangrijkste moment in dit stuk?
  • “Samenvatter: wat gebeurde er in drie zinnen?
  • “Verbinder: waar deed dit stuk je aan denken, in je eigen leven, een ander boek of het nieuws?
  • “Woordspeurder: welk woord viel je op, en wat betekent het hier?
  • “Illustrator: wat heb je getekend, en raad eens waarom?
  • “Wat denk je dat er in het volgende stuk gebeurt?
  • “Ben je het eens met wat … net zei? Waarom wel of niet?

Voorbeelden

  • —Groep 6, 28 leerlingen, 35 minuten: zes groepjes met elk een ander boek. In een groepje vraagt de gespreksleider: 'Waarom liep de hoofdpersoon weg?' De verbinder zegt: 'Ik wilde ook een keer weg toen we gingen verhuizen.' De woordspeurder legt 'schichtig' uit met een zin uit het boek. Het gesprek duurt langer dan gepland.
  • —Groep 8, 30 leerlingen, vierde bijeenkomst: de rolkaarten liggen nog op tafel, maar het gesprek loopt vanzelf. De leerkracht hoort een discussie over of het einde terecht is, en noteert dat als tip voor de klassikale nabespreking.

Benodigdheden

  • 4-5 exemplaren per titel
  • Rolkaarten
  • Leesplanning per groep

Tip: Doe elke rol eerst zelf voor met een voorgelezen verhaal; dan weten leerlingen wat een goede vraag of verbinding is.

Let op

  • Leerlingen lezen hun rolkaart voor en het blijft bij losse beurten; leer ze op elkaar te reageren en laat de kaarten later los.
  • Niet iedereen heeft gelezen; spreek haalbare leesstukken af en plan leestijd in de klas.
  • Te moeilijke boeken; laat leerlingen kiezen uit titels op verschillende niveaus.

Makkelijker of moeilijker: Makkelijker: minder rollen (gespreksleider, samenvatter, illustrator) en een kort boek. Moeilijker: rollen als citatenzoeker of onderzoeker (achtergrondinformatie), of zonder rolkaarten werken.

Bronnen

Deze werkvorm wordt op meerdere plekken beschreven; wij zetten ze hier samen in eigen woorden.

Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm

Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.

Inloggen

Nog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.

Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?