Bespreken
Literair gesprek volgens Cornelissen
Zes korte gesprekken over hetzelfde boek tillen het praten over lezen naar echt literair niveau.
Achtergrond
Deze werkvorm is gebaseerd op het promotieonderzoek 'Maar als je erover nadenkt…' van Gertrud Cornelissen naar het effect van boekgesprekken op de literaire competentie van leerlingen in groep 7 en 8; Stichting Lezen vertaalde het onderzoek naar de praktijkbrochure 'Literaire gesprekken in de klas', uitgewerkt met een serie gesprekken over 'Lampje' van Annet Schaap. In het onderzoek lazen leerlingen een jaar lang boeken, noteerden thuis hun gedachten op post-its en spraken er in leesgroepen over; ze gingen in die tijd meer en gevarieerdere vragen stellen. In plaats van één gesprek na afloop voer je meerdere kortere gesprekken tijdens het lezen van hetzelfde boek. De aanpak sluit aan bij Chambers: de leerkracht vraagt door op de tekst ('Hoe weet je dat?') in plaats van zelf uit te leggen. Ook in het voortgezet onderwijs werken docenten zo, met leesnotities bij opvallende passages en vaste leesdoelen per week.
Vooraf: Kies het boek (klassenset), lees het zelf helemaal, verdeel het in leesdelen en markeer per deel twee of drie passages die jij zelf zou inbrengen. Reken op een paar uur (lezen) plus 15 minuten per gesprek.
Zo doe je het
- 1Leerkracht kiest met de klas een boek met genoeg diepgang voor meerdere gesprekken en verdeelt het in ongeveer zes leesdelen.
- 2Eerste les: samen kaft, titel en eerste hoofdstuk bekijken; leerlingen noteren hun verwachtingen.
- 3Leerlingen lezen per week het afgesproken deel en plakken post-its bij passages die opvallen, verwarren of raken (met een woord of vraag erop).
- 4Elk gesprek begint met een korte terugblik op het vorige deel, door een leerling.
- 5Leerlingen brengen om de beurt een post-it-passage in: ze lezen de zin voor en zeggen waarom ze hem kozen.
- 6Leerkracht stuurt met verdiepende vragen ('Hoe weet je dat?', 'Wie denkt er anders over?', 'Wat verwacht je nu?') in plaats van zelf de uitleg te geven.
- 7Leerlingen noteren na elk gesprek in hun logboek wat de groep erover zei.
- 8Herhaal dit na elk leesdeel; sluit het laatste gesprek af met een terugblik op het hele boek en op de eerste verwachtingen.
Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken
- “Welke passage koos je, en waarom?
- “Wat vond je verwarrend in dit deel?
- “Hoe weet je dat?
- “Wie denkt er anders over?
- “Wat verwacht je dat er in het volgende deel gebeurt?
- “Klopt wat je in het begin verwachtte? Wat is er veranderd?
Voorbeelden
- —Groep 8, 'Lampje' van Annet Schaap, zes gesprekken van 25 minuten: in het eerste gesprek gaat het over de vuurtoren en Lampjes vader; een leerling heeft een post-it bij het moment dat Lampje de lamp niet aansteekt en vraagt 'Is het haar schuld?' Dat wordt de vraag van het gesprek.
- —Groep 7, 'Wonder' van R.J. Palacio: na elk deel met een nieuwe verteller bespreekt de klas hoe het beeld van Auggie verandert; leerlingen plakken post-its bij zinnen die 'anders klinken' bij een andere verteller.
- —Groep 7, 'Kruistocht in spijkerbroek' van Thea Beckman: na elk deel van de tocht een gesprek, telkens met een nieuwe post-it-passage als startpunt.
Benodigdheden
- klassenset van één boek
- post-its
- logboek of werkblad 'Post-it-logboek'
Tip: Bewaar de post-its per deel op een groot vel; aan het eind zie je de leesgeschiedenis van de klas.
Let op
- Te veel tijd tussen lees- en gespreksmomenten, waardoor zwakke lezers afhaken; houd een vast ritme aan.
- De leerkracht gaat uitleggen; vraag door en laat leerlingen het werk doen.
- Post-its worden verplichte opdrachten; houd het bij een woord of vraag, geen hele zinnen.
Makkelijker of moeilijker: Zwakke lezers kunnen het deel ook (deels) als luisterboek horen of in een duo lezen, en hoeven per deel maar één post-it in te brengen. Sterke lezers kunnen een tweede post-it-kleur gebruiken voor taal en stijl ('mooie zinnen').
Bronnen
Deze werkvorm wordt op meerdere plekken beschreven; wij zetten ze hier samen in eigen woorden.
Werkblad
Post-it-logboek bij ons boek
Vul dit logboek in voor elk gespreksmoment, met de passage die jou het meest opviel.
Boek en hoofdstuk/pagina's
De passage die opviel, verwarde of raakte
Schrijf de zin of gebeurtenis kort op
Waarom koos ik juist deze passage?
Een vraag die ik erover heb
Wat de groep erover zei tijdens het gesprek
Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm
Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.
InloggenNog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?