Direct naar de inhoud

Lezen

Iemand-Wilde-Maar-Dus-Toen: de supersamenvatting

Vijf woorden die van elk verhaal een kloppende samenvatting van precies één alinea maken.

groep 5-8 15-20 minuten

Achtergrond

Iemand-Wilde-Maar-Dus-Toen is de Nederlandse versie van 'Somebody-Wanted-But-So-Then' (SWBST), een veelgebruikte samenvattingsstrategie in het Engelstalige onderwijs. Elk verhaal wordt gevangen in vijf schakels: iemand (de hoofdpersoon), wilde (het doel), maar (het probleem), dus (wat het personage deed) en toen (de afloop). Onderwijsorganisaties beschrijven het als oplossing voor een bekend probleem: leerlingen vertellen alles na in plaats van de kern te kiezen. De vaste volgorde dwingt hen te filteren op wat er echt toe doet en geeft meteen een opbouw voor een samenvattende alinea. Bronnen raden aan de strategie eerst samen voor te doen met een bekend verhaal, en hem pas daarna zelfstandig te laten gebruiken; bij jonge of kwetsbare leerlingen kun je beginnen met één schakel.

Vooraf: Kies twee bekende verhalen om voor te doen, maak een poster met de vijf woorden en vragen en kopieer het werkblad. Reken op 15 minuten.

Zo doe je het

  1. 1Leerkracht schrijft de vijf woorden op het bord: Iemand – Wilde – Maar – Dus – Toen, met bij elk woord een korte vraag (wie? wat wilde die? welk probleem? wat deed die? hoe liep het af?).
  2. 2Leerkracht doet het voor met een sprookje dat iedereen kent en denkt hardop: 'Wie is de hoofdpersoon? … Wat wil zij?'
  3. 3Klassikaal vullen leerlingen de vijf vakjes in bij een tweede bekend verhaal; de leerkracht schrijft mee.
  4. 4Leerlingen combineren hardop de vijf antwoorden tot één lopende zin of alinea.
  5. 5Tweetallen passen de strategie toe op een kort voorgelezen verhaal of hoofdstuk.
  6. 6Leerlingen gebruiken het werkblad zelfstandig bij een net gelezen hoofdstuk van hun eigen leesboek.
  7. 7Tweetallen controleren elkaars samenvatting: 'Zit alle belangrijke informatie erin, en niets wat er niet toe doet?'
  8. 8Een paar leerlingen lezen hun samenvatting voor; de klas kiest welke het kortst én het volledigst is.

Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken

  • “Iemand: wie is de hoofdpersoon?
  • “Wilde: wat wilde die persoon graag?
  • “Maar: wat stond in de weg?
  • “Dus: wat deed het personage om het probleem op te lossen?
  • “Toen: hoe liep het af?
  • “Welk detail heb je weggelaten, en waarom mocht dat?

Voorbeelden

  • —Groep 5, 20 min, Roodkapje: Iemand = Roodkapje; Wilde = eten naar haar zieke oma brengen; Maar = de wolf is haar voor en doet zich voor als oma; Dus = Roodkapje stelt vragen over zijn grote oren, ogen en mond; Toen = de jager redt Roodkapje en oma. Samen maakt de klas er één zin van.
  • —Groep 6, Assepoester: Iemand = Assepoester; Wilde = naar het bal; Maar = haar stiefmoeder en stiefzussen houden haar thuis; Dus = een fee helpt met jurk en koets; Toen = ze verliest haar glazen muiltje en de prins vindt haar. Een leerling merkt op dat 'om middernacht moet ze weg' er eigenlijk ook bij hoort, en de klas bespreekt of dat in 'Maar' past.
  • —Groep 7-8, eigen leesboek: leerlingen maken per hoofdstuk een SWBST-regel in hun leesschrift; aan het eind van het boek hebben ze een reeks korte samenvattingen die samen het hele verhaal navertellen.

Benodigdheden

  • poster met de vijf woorden
  • werkblad Iemand-Wilde-Maar-Dus-Toen
  • bekend sprookje of fabel

Tip: Hang de vijf woorden als poster in de klas; dan kunnen leerlingen ze ook mondeling gebruiken bij het navertellen in de kring.

Let op

  • Leerlingen vullen bij 'Dus' en 'Toen' te veel in; houd het per vakje bij één zin.
  • Bij verhalen met meerdere hoofdpersonen wordt het verwarrend; laat leerlingen kiezen vanuit wiens perspectief ze samenvatten.
  • Overslaan van het voordoen; de strategie werkt pas als leerlingen een paar keer zagen hoe je kiest.

Makkelijker of moeilijker: Makkelijker: begin met alleen 'Iemand' en 'Wilde', en laat de rest mondeling of met tekeningen doen. Moeilijker: laat leerlingen hetzelfde verhaal vanuit twee personages samenvatten en vergelijken.

Werkblad

Iemand-Wilde-Maar-Dus-Toen

Vul de vijf vakjes in over het boek of hoofdstuk dat je hebt gelezen. Schrijf daarna de vijf antwoorden om tot één samenvattingsalinea.

IEMAND — wie is de hoofdpersoon?

WILDE — wat wilde die persoon graag?

MAAR — welk probleem stond in de weg?

DUS — wat deed het personage om het probleem aan te pakken?

TOEN — hoe liep het af?

Mijn samenvatting in één alinea

gebruik je vijf antwoorden hierboven en maak er lopende zinnen van

Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm

Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.

Inloggen

Nog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.

Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?