Direct naar de inhoud
Kinderboeken.apponderdeel vanonderwijstools.app

Lezen

Hardop denkend voorlezen

Leerlingen horen hoe een goede lezer denkt tijdens het lezen, zodat onzichtbare leesstrategieën zichtbaar en na te doen worden.

groep 3-8 15-20 min

Achtergrond

Bij hardop denkend voorlezen onderbreekt de leerkracht af en toe het voorlezen om hardop te vertellen wat er in haar hoofd gebeurt: een voorspelling, een vraag, een beeld dat ze ziet, een woord dat ze niet snapt en hoe ze dat oplost. Karin van de Mortel (CPS, via Wij-leren) noemt dit een te weinig benutte leerkrachtactiviteit en onderscheidt het van interactief voorlezen: hier is het 'ik doe het voor', bij interactief voorlezen 'wij doen het samen'. AdLit en ReadWriteThink beschrijven het als de modelleerstap in strategie-instructie: denken wordt hoorbaar, leerlingen leren hun eigen begrip te bewaken en zien concrete reparatiestappen zoals teruglezen, verder lezen en context gebruiken. Daarna nemen leerlingen het stap voor stap over, eerst samen en later in tweetallen. Let op dat de denkmomenten kort blijven, zodat het verhaal blijft lopen, en dat je echt denkt in plaats van vragen stelt.

Vooraf: Tekst lezen, drie tot vijf denkmomenten kiezen en per moment kort noteren wat je hardop gaat denken: ongeveer 15 minuten.

Zo doe je het

  1. 1Leerkracht kiest een korte tekst of een hoofdstuk en markeert vooraf drie tot vijf denkmomenten met een plakbriefje.
  2. 2Leerkracht legt uit: 'Ik ga voorlezen, en soms stop ik om te vertellen wat ik denk. Als ik het boek zo omdraai, ben ik aan het denken, niet aan het lezen.'
  3. 3Leerkracht leest voor tot het eerste plakbriefje en denkt hardop, bijvoorbeeld: 'Hmm, de titel en dit plaatje laten me denken dat …'
  4. 4Bij een lastig woord of zin laat de leerkracht een reparatiestap zien: 'Dit snap ik niet. Ik lees de zin nog eens en kijk wat erna komt.'
  5. 5Leerkracht denkt hardop over een beeld of gevoel: 'Ik zie nu voor me dat …' of 'Ik vraag me af waarom …'
  6. 6Na het voorlezen vraagt de leerkracht: 'Wat deed ik allemaal in mijn hoofd?' en schrijft de genoemde denkstappen op een poster (voorspellen, vragen stellen, voorstellen, teruglezen …).
  7. 7Bij het volgende stuk tekst stopt de leerkracht en vraagt leerlingen om het denken over te nemen: 'Wat denk jij nu?'
  8. 8In tweetallen lezen leerlingen een kort stukje en denken om de beurt hardop met hulp van de poster; de leerkracht loopt rond en luistert of ze echt denken en niet alleen voorlezen.

Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken

  • “Ik denk dat … omdat …
  • “Ik vraag me af waarom …
  • “Ik zie nu voor me dat …
  • “Dit snap ik niet; ik lees het nog eens / ik lees eerst verder.
  • “Dit doet me denken aan …
  • “Wat deed ik net in mijn hoofd? Welke denkstap was dat?

Voorbeelden

  • —Groep 4, 26 leerlingen, 15 min: bij een prentenboek denkt de leerkracht hardop: 'Ik zie dat de hond zijn oren laat hangen. Ik denk dat hij verdrietig is omdat het meisje weggaat.' Bij het woord 'smeekte' zegt ze: 'Dat woord ken ik niet zo goed. Er staat: hij smeekte of hij mee mocht. Ik denk dat het betekent: heel graag vragen.' Na afloop noemen leerlingen: 'U keek naar het plaatje' en 'U las nog een keer'.
  • —Groep 6, 28 leerlingen, 20 min: de leerkracht leest het begin van een nieuw voorleesboek en denkt hardop over wie de verteller is en waar het zich afspeelt. Daarna lezen tweetallen een volgende bladzijde en zeggen bij elk sterretje in de kantlijn wat ze denken; een leerling zegt: 'Ik vraag me af waarom de moeder niks zegt.'
  • —Groep 8, 25 leerlingen, 20 min: de leerkracht denkt hardop bij een krantenbericht over een natuurramp en laat zien hoe ze een onbekend begrip opzoekt. De klas maakt een lijst van denkstappen voor informatieve teksten.

Benodigdheden

  • voorleesboek of korte tekst
  • plakbriefjes
  • poster of bord voor de denkstappen
  • kaartjes met zinsstarters

Tip: Draai het boek even om of leg je hand op je hoofd als je denkt, zodat leerlingen duidelijk horen wanneer je leest en wanneer je denkt.

Let op

  • Vragen stellen in plaats van voordoen: bij hardop denken laat je jouw eigen denken horen, je overhoort de klas niet.
  • Te veel en te lange onderbrekingen: houd het bij een paar korte momenten, anders verliest het verhaal zijn spanning.
  • Tweetallen die alleen hardop lezen: loop rond en vraag 'Wat dacht je net?'

Makkelijker of moeilijker: Geef leerlingen die het lastig vinden een kaartje met drie zinsstarters. Sterke lezers kunnen zelf de denkmomenten in een tekst kiezen en die aan een klasgenoot voordoen.

Bronnen

Deze werkvorm wordt op meerdere plekken beschreven; wij zetten ze hier samen in eigen woorden.

Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm

Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.

Inloggen

Nog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.

Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?