Bespreken
Leesbrieven: het dialoogjournaal
Leerlingen schrijven brieven over hun boek aan de leerkracht of een klasgenoot en krijgen een echt antwoord terug.
Achtergrond
In een dialoogjournaal schrijven een leerling en een lezer elkaar om de beurt over wat ze lezen, als een briefwisseling in een schrift. Nancie Atwell maakte deze leesbrieven bekend: geïnspireerd door de dialoogjournalen van Jana Staton begon ze een briefwisseling met haar leerlingen over hun boeken, en ze vond dat schriftelijke reacties dieper gingen dan gesprekken, omdat schrijven meer denktijd geeft. ReadWriteThink beschrijft een variant voor de basisschool waarin tweetallen leerlingen in een gedeeld schrift op elkaars leesreacties antwoorden. De leerkracht reageert op de inhoud, niet op spelfouten, zodat het schrift een echt gesprek blijft. Reken erop dat leerlingen tijd nodig hebben om te wennen; houd een vast ritme aan, bijvoorbeeld één brief per week, en stel in je antwoord echte vragen.
Vooraf: Schrijf een voorbeeldbrief (15 minuten). Plan wekelijks tijd om terug te schrijven, bijvoorbeeld een derde van de klas per week (30-45 minuten per week).
Zo doe je het
- 1De leerkracht legt uit: 'In dit schrift schrijven we elkaar brieven over wat je leest. Ik schrijf altijd terug.'
- 2De leerkracht leest een voorbeeldbrief voor die hij zelf heeft geschreven over een boek, met een mening, een vraag en een stukje uit het boek.
- 3De klas verzamelt samen algemene vragen waarover je kunt schrijven en hangt die op.
- 4Iedere leerling schrijft zijn eerste brief: 'Beste juf/meester, ik lees nu ...'
- 5De leerkracht (of het vaste maatje) leest de brieven en schrijft terug met een reactie op de inhoud en minstens één echte vraag.
- 6Leerlingen lezen het antwoord en schrijven de volgende week een nieuwe brief, waarin ze op de vraag ingaan.
- 7Met tussenpozen geeft de leerkracht een korte minilesje: hoe stel je een goede vraag, hoe gebruik je een citaat, hoe reageer je op je maatje.
Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken
- “Wat gebeurde er deze week in je boek dat je verraste?
- “Welk personage zou je willen ontmoeten, en wat zou je hem vragen?
- “Schrijf een zin over die je mooi vond, en vertel waarom.
- “Maak de zin af: 'Ik snap niet waarom ...'
- “Lijkt dit boek op een ander boek dat je gelezen hebt?
- “Wat denk je dat er nu gaat gebeuren?
Voorbeelden
- —Groep 4, 25 leerlingen, wekelijks: tweetallen die hetzelfde voorleesboek horen, schrijven en tekenen in een gedeeld schrift. Een leerling schrijft: 'Ik vond het eng toen het licht uitging. Wat vond jij?' Het maatje tekent een lampje en schrijft: 'Ik niet, want ik wist dat het de kat was.'
- —Groep 7, 28 leerlingen, elke vrijdag: leerlingen schrijven de leerkracht een brief over hun vrij leesboek. De leerkracht reageert in het weekend op een derde van de schriften en vraagt bijvoorbeeld: 'Je schrijft dat je de vader niet vertrouwt, op welke bladzijde begon dat?' In de volgende brief zoekt de leerling het op.
Benodigdheden
- een schrift per leerling of per tweetal
- lijst met mogelijke vragen of zinsbeginnetjes
Tip: Eindig elk antwoord met een echte vraag waar u zelf het antwoord niet op weet.
Let op
- De leerkracht verbetert spelfouten in plaats van te reageren: reageer alleen op de inhoud, anders wordt het een opdracht in plaats van een gesprek.
- Terugschrijven kost te veel tijd: werk met een rooster of laat leerlingen ook met elkaar corresponderen.
Makkelijker of moeilijker: Jonge of zwakke schrijvers mogen tekenen en korte zinnen gebruiken, met zinsbeginnetjes voorin het schrift. Sterke schrijvers schrijven een langere brief waarin ze citeren en het boek vergelijken met andere boeken.
Bronnen
Deze werkvorm wordt op meerdere plekken beschreven; wij zetten ze hier samen in eigen woorden.
Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm
Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.
InloggenNog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.
Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?