Direct naar de inhoud

Bespreken

Chambers' Speciale Vragen over Verhaalelementen

Ontleed samen hoe een verhaal in elkaar zit: wie vertelt het, hoe is het opgebouwd, en waarom eindigt het zoals het eindigt.

groep 6-8 25-35 minuten

Achtergrond

De speciale (of specifieke) vragen zijn de derde laag in de aanpak van Aidan Chambers uit 'Vertel eens'/'Leespraat'. Na de basisvragen (leuk, niet leuk, moeilijk, patronen) en de algemene vragen (verwachtingen, vergelijkingen, beleving) gaan deze vragen over specifieke kenmerken van het verhaal: hoe lang het verhaal duurt en welke stukken snel of juist langzaam verteld worden, waar het zich afspeelt en of dat uitmaakt, welke personages interessant zijn, wie het verhaal vertelt en vanuit wiens perspectief. Stichting Lezen noemt hierbij personages, plaats en tijd, opvallend taalgebruik en vertelperspectief. Omdat niet elk boek zich voor elk element even goed leent, kiest de leerkracht vooraf één element dat in het boek opvalt. Zo leren leerlingen dat een verhaal gemaakt is door een schrijver die keuzes maakt, en dat je die keuzes kunt benoemen. Deze laag werkt het best als de groep al gewend is aan basisvragen en hetzelfde boek kent.

Vooraf: Lees het boek, kies één opvallend element en zoek twee of drie stukjes die het laten zien (ongeveer 20-30 minuten). Bereid één 'wat als'-vraag voor.

Zo doe je het

  1. 1Leerkracht kiest vooraf één verhaalelement dat opvalt in het boek: de verteller (bijvoorbeeld een ik-verteller of meerdere vertellers), de tijd (tijdsprongen, snel of langzaam verteld), de plaats, of een personage.
  2. 2Start met twee basisvragen om het gesprek op gang te brengen ('Wat vond je mooi? Wat vond je vreemd?').
  3. 3Leerkracht legt het gekozen element kort uit met een voorbeeld uit het boek zelf: 'In dit boek vertelt de hoofdpersoon zelf. Luister naar dit stukje.'
  4. 4Leerkracht stelt gerichte vragen over dat element; leerlingen zoeken in tweetallen een stukje in het boek als bewijs.
  5. 5Tweetallen lezen hun stukje voor en leggen uit wat het laat zien.
  6. 6Leerkracht stelt een 'wat als'-vraag: 'Wat zou er veranderen als iemand anders het verhaal vertelde / als het ergens anders speelde?'
  7. 7Leerlingen schrijven of tekenen alleen een korte opdracht: hetzelfde moment vanuit een ander personage, of een kaart van de plaats.
  8. 8Sluit af met: 'Waarom denk je dat de schrijver hiervoor koos?'

Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken

  • “Wie vertelt dit verhaal? Hoe weet je dat?
  • “Wat zou er anders zijn als iemand anders het vertelde?
  • “Hoe lang duurt het verhaal? Welke stukken gaan snel en welke juist langzaam?
  • “Waar speelt het verhaal zich af? Maakt dat uit? Had het ook ergens anders kunnen spelen?
  • “Welk personage vind je het interessantst, en welk juist niet?
  • “Waarom denk je dat de schrijver hiervoor koos?
  • “Kun je een stukje aanwijzen waar je dat ziet?

Voorbeelden

  • —Groep 7, 28 leerlingen, 30 minuten bij Wonder (R.J. Palacio), dat door meerdere personages verteld wordt: de leerkracht kiest 'verteller'. Leerlingen zoeken stukjes van twee verschillende vertellers en zien dat hetzelfde moment anders voelt. Op de 'wat als'-vraag zegt een leerling: 'Als alleen Auggie het vertelde, wist je niet wat zijn zus allemaal voelde.'
  • —Groep 8, 30 leerlingen, 35 minuten bij De brief voor de koning (Tonke Dragt): de leerkracht kiest 'tijd'. Tweetallen zoeken een stuk dat snel verteld wordt en een stuk dat juist heel uitgebreid wordt verteld, en vergelijken die. Een tweetal: 'De spannende stukken duren lang, dan voel je het meer.'

Benodigdheden

  • Gezamenlijk gelezen boek (liefst meerdere exemplaren)
  • Post-its om stukjes te markeren
  • Schrijf- of tekenpapier

Tip: Kies het element dat in dít boek het meest opvalt; dat maakt het voor leerlingen meteen zichtbaar.

Let op

  • Te veel elementen tegelijk; kies er één per gesprek.
  • Termen blijven abstract ('perspectief'); laat het altijd zien met een stukje uit het boek.
  • Direct met speciale vragen beginnen zonder warming-up; start met een paar basisvragen.

Makkelijker of moeilijker: Makkelijker: kies 'plaats' of 'personage' en laat leerlingen tekenen. Moeilijker: verteller en tijd combineren, of een passage laten herschrijven vanuit een ander perspectief.

Werkblad

Verhaalelementen-detective

Ga op onderzoek in je boek en beantwoord de vragen met een voorbeeld of citaat als bewijs.

Wie vertelt dit verhaal, en hoe weet je dat?

Let op woorden als 'ik' of juist 'hij/zij'

Springt het verhaal in de tijd (terugblikken of vooruitblikken)? Geef een voorbeeld.

Wat vond je van het einde: verrassend, voorspelbaar of open? Waarom?

Als jij de titel van dit boek mocht bedenken, welke zou je kiezen en waarom?

Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm

Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.

Inloggen

Nog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.

Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?