Aquariumgesprek

Achtergrond

Het aquariumgesprek (fishbowl) is een klassieke gespreksvorm uit het discussieonderwijs: een kleine binnenkring van vijf tot acht leerlingen voert het gesprek, terwijl de rest van de klas in een ring eromheen zit en observeert. Het wordt onder meer beschreven door de Amerikaanse onderwijsorganisatie Facing History and Ourselves als manier om iedereen te laten meedoen aan een discussie zonder dat dertig stemmen door elkaar heen praten, en om leerlingen bewust te maken van wát een goed gesprek eigenlijk goed maakt. Voor een boekengesprek werkt dit uitstekend: de buitenkring hoeft niet stil te zwijgen, maar krijgt een concrete kijkopdracht (bijvoorbeeld: let op wie doorvraagt, of noteer een uitspraak waar je het mee oneens bent), waardoor luisteren net zo actief wordt als praten. Doordat de groep klein is, durven ook stillere lezers iets te zeggen, en de wisseling van binnen- naar buitenkring zorgt dat niemand de hele les moet zwijgen.

Zo doe je het

1. 1Kies een boek dat de hele klas kent (voorlezen of net uitgelezen) en bedenk twee of drie open vragen zonder één goed antwoord, bijvoorbeeld over een lastige keuze van een personage.
2. 2Zet vijf tot acht stoelen in een kring in het midden van het lokaal; de rest van de klas zit in een grotere kring eromheen.
3. 3Geef de buitenkring een luisteropdracht op een blaadje: bijvoorbeeld 'noteer een mening waar je het mee oneens bent' of 'schrijf op wie een goede vervolgvraag stelt'.
4. 4Laat de binnenkring 8-10 minuten het boek bespreken aan de hand van jouw vraag; jij grijpt alleen in als het gesprek vastloopt.
5. 5Wissel de groepen (of gebruik een 'tik-systeem': een buitenring-leerling tikt een binnenring-leerling aan en neemt zijn plek over) en sluit af met een korte klassikale terugblik: wat viel op aan hoe er gepraat werd?