Direct naar de inhoud

Bespreken

Aquariumgesprek

Een binnenkring praat, een buitenkring luistert scherp mee — zo hoort iedereen een écht boekengesprek zonder dat het rumoerig wordt.

groep 5-8 30-40 minuten

Achtergrond

In een aquariumgesprek (fishbowl) voert een kleine binnenkring het gesprek, terwijl de rest van de klas in een grotere kring eromheen zit en luistert met een opdracht. Het is een bekende gespreksvorm in de discussiedidactiek en wordt ook buiten het onderwijs gebruikt; er bestaan een 'gesloten' variant (de groepen wisselen na een vaste tijd) en een 'open' variant (een lege stoel in de binnenkring, of een tikje op de schouder om iemands plek over te nemen). Het werkt omdat een kleine groep een echt gesprek kan voeren zonder dat dertig stemmen door elkaar praten, terwijl de buitenkring leert wat een goed gesprek goed maakt. Voor een boekgesprek is het sterk als de buitenkring een concrete kijkopdracht krijgt, zoals noteren wie doorvraagt of welk argument het sterkst is. Let erop dat iedereen een keer in de binnenkring zit.

Vooraf: Bereid twee of drie open vragen voor, maak kijkopdrachtblaadjes voor de buitenkring en bedenk hoe de kringen in het lokaal passen. Reken op 20 minuten.

Zo doe je het

  1. 1Leerkracht kiest een boek dat de hele klas kent en bedenkt twee of drie open vragen zonder één goed antwoord, bijvoorbeeld over een lastige keuze van een personage.
  2. 2Leerkracht zet vijf tot acht stoelen in een binnenkring en de rest van de stoelen in een grotere kring eromheen; in de binnenkring blijft eventueel één stoel leeg.
  3. 3Leerkracht verdeelt de buitenkring in kijkopdrachten op een blaadje: 'Noteer een mening waar je het mee oneens bent', 'Schrijf op wie een goede vervolgvraag stelt'.
  4. 4De binnenkring bespreekt 8-10 minuten de eerste vraag; de leerkracht grijpt alleen in als het gesprek vastloopt.
  5. 5Wie in de buitenkring iets wil toevoegen, gaat kort op de lege stoel zitten (open variant).
  6. 6De buitenkring vertelt kort wat hij hoorde en zag: wat werkte goed in het gesprek?
  7. 7De groepen wisselen; de nieuwe binnenkring bespreekt de tweede vraag.
  8. 8Klassikale terugblik: wat maakte het gesprek vandaag goed, en wat nemen we mee naar een volgend boekgesprek?

Vragen en opdrachten die je kunt gebruiken

  • “Had het personage een andere keuze kunnen maken? Wat dan?
  • “Ik wil reageren op wat … zei, want …
  • “Waar in het boek zie je dat?
  • “(Buitenkring) Welk argument overtuigde jou het meest?
  • “(Buitenkring) Wie stelde een goede vervolgvraag?
  • “Wat had jij willen zeggen als je in de binnenkring had gezeten?

Voorbeelden

  • —Groep 7, 28 leerlingen, 35 min, na het voorlezen van 'Kruistocht in spijkerbroek': de binnenkring bespreekt of Dolf zich had moeten bemoeien met wat er in 1212 gebeurt. De buitenkring noteert de sterkste argumenten; daarna wisselen de groepen voor de vraag 'Wie is de echte leider van de kinderen?'
  • —Groep 5, kortere versie: een binnenkring van vijf leerlingen praat vijf minuten over een prentenboek; de buitenkring steekt een groen kaartje op bij een goede vraag. Na elke ronde komen er vijf nieuwe leerlingen in.
  • —Groep 8, open variant met lege stoel: een leerling uit de buitenkring gaat zitten en zegt 'Ik denk dat jullie iets vergeten: op het eind krijgt hij er juist spijt van', en gaat daarna terug.

Benodigdheden

  • stoelen in twee kringen
  • kijkopdrachtblaadjes
  • het boek

Tip: Begin met een vraag waar de klas het echt over oneens is; dan heeft de buitenkring ook iets om op te letten.

Let op

  • De buitenkring haakt af; geef altijd een concrete kijkopdracht.
  • Steeds dezelfde leerlingen in de binnenkring; houd bij wie er al zat.
  • De leerkracht stuurt het gesprek te veel; ga zelf in de buitenkring zitten.

Makkelijker of moeilijker: Makkelijker: kleinere binnenkring, kortere rondes en zinsstarters op kaartjes. Moeilijker: laat leerlingen uit de buitenkring na afloop feedback geven aan één specifieke spreker, of laat een leerling de gespreksleiding nemen.

Werkblad

Kijkblad aquariumgesprek

Vul dit blad in terwijl je vanuit de buitenkring meeluistert naar het gesprek in de binnenkring.

Over welk boek gaat het gesprek?

Een mening die je hoorde en waar je het mee eens was

wie zei het en wat zei diegene?

Een mening waar je het niet mee eens was

waarom niet?

Een goede vraag die iemand stelde

Wat had jij zelf willen zeggen als je in de kring had gezeten?

Ervaringen van leerkrachten met deze werkvorm

Alleen geverifieerde leerkrachten kunnen reviewen — zo blijft elke review betrouwbaar.

Inloggen

Nog geen ervaringen gedeeld. Log in als geverifieerde leerkracht om als eerste je ervaring te delen.

Klopt er iets niet, of wil je iets kwijt over deze pagina?