Woordenschat: de wisselwerking met lezen

Woordenschat en technisch lezen versterken elkaar wederkerig: passieve woordenschat aan het begin van groep 3 voorspelt hoe snel het decoderen zich ontwikkelt, en technisch lezen breidt op zijn beurt de woordenschat verder uit — zowel in breedte (aantal woorden) als in diepte (nuances van betekenis). Om een tekst goed te kunnen volgen, moet een lezer minimaal 95% van de woorden kennen; voor werkelijk diep begrip en om er echt van te leren ligt die drempel op 98%.

Een opvallend contrast: van woorden die een leerling zelf uit de context moet raden, blijft maar 6% hangen, tegenover 50% van woorden die expliciet worden aangeboden en daarna geconsolideerd. Dat pleit voor bewust woordenschatonderwijs naast — niet in plaats van — leren uit context.

Het Viertaktmodel van Verhallen is hiervoor het gangbare instructiemodel: voorbewerken (voorkennis activeren), semantiseren (betekenis verduidelijken), consolideren (herhalen en terughalen) en controleren (op meerdere manieren toetsen, niet alleen op de letterlijke definitie).

Verschillen in woordenschat ontstaan al vroeg — en zonder gerichte aandacht worden ze alleen maar groter. Leerlingen met een kleine woordenschat leren nieuwe woorden trager (ze hebben minder aanknopingspunten in bestaande kennis), terwijl leerlingen met een grote woordenschat er juist sneller bij leren. Gericht, expliciet woordenschatonderwijs is daarmee niet alleen een taalinterventie, maar ook een kansengelijkheidsinterventie.