Waarom leesmotivatie net zo belangrijk is als kunnen lezen

In de uitgebreide leesbegripformule van Smits en Van Koeven is leesmotivatie een van de vijf factoren waarmee leesbegrip vermenigvuldigd wordt, niet opgeteld. Dat betekent dat bij een motivatie die richting nul gaat, leesbegrip zich niet kán ontwikkelen, hoe goed een kind ook technisch kan decoderen. Onderwijskennis.nl onderscheidt intrinsieke motivatie (lezen omdat het leuk, interessant of uitdagend is) van extrinsieke motivatie (lezen omdat het moet) — intrinsieke motivatie is de gunstigste vorm.

Bij de meeste lezers beïnvloeden motivatie en vaardigheid elkaar over en weer: wie meer leest wordt vaardiger, en wie vaardiger is leest met meer plezier — de bekende 'positieve leesspiraal'. Bij beginnende en zwakke lezers is dat effect eenzijdig: eerst moet er een basaal niveau van leesvaardigheid zijn, pas dan kan motivatie die vaardigheid verder aanjagen. 'Gewoon aan het lezen krijgen' is voor de jongste, zwakste lezers dus een noodzakelijke eerste stap.

De EEF wijst op een scherpe daling van leesplezier bij jongeren: nog maar 34,6% van de 8- tot 18-jarigen zegt in de eigen vrije tijd te genieten van lezen, tegenover 43,4% een jaar eerder — het laagste niveau sinds dit soort onderzoek in 2005 begon. Lezen draagt bij aan woordenschat, grammatica en algemene kennis over alle vakken heen, en is daarmee essentieel voor latere schoolresultaten.